Phil Ranstrom's 'Cheat You Fair' en 'Electrified' geven volledig beeld en geluid

AMSTERDAM - ,,Door de lage koers van de dollar verkoop ik bijna niks meer”, zegt een souvenirverkoper vanuit zijn stoeltje tegenover het Anne Frankhuis aan de Prinsengracht. Phil Ranstrom, documentairemaker uit Chicago kijkt verbaast naar de man. Niet veel later op een terrasje aan het Waterlooplein houden twee Turkse verkopers exact zo'n verhaal.

Amerikaanse toeristen zouden volgens hen Amsterdam slechts aandoen voor een paar dagen. De bezigheden zijn hoerenbezoek op de Wallen en het slijten van de overige dagen in 'coffeeshops', waar menig geestverruimend rokertje opgestoken wordt. Het geld dat de toeristen tot hun beschikking hebben zou hieraan opgaan volgens de twee kledingverkopers. Dit eenzijdige beeld is niet helemaal juist, want er zijn genoeg Amerikaanse bezoekers die meer doen. Zij gaan naar cafés, musea of wandelen langs de Amsterdamse grachten.

Vlooienmarkt

Als toerist, maar ook beroepshalve, is Phil Ranstrom in Amsterdam. Hij heeft in 2007 een langdurig project afgesloten over de markt van Maxwell Street in Chicago. Een tweetal interessante documentaires staan hierover op zijn naam, te weten 'Cheat You Fair' en 'Electrified'. Die markt is in 1994 van de kaart geveegd met de slopershamer in opdracht van geld en machtsbeluste politici en de universiteit van Illinois. De Turkse verkopers op het Waterlooplein spreken de angst uit dat ook hun vlooienmarkt op die wijze zal verdwijnen. ,,Het gaat slecht met de zaken en daar hebben ze in het stadhuis kennis van genomen. Denk niet dat wij hulp krijgen van het gemeentebestuur. Nee, de ruimte die wij als marktkooplui in beslag nemen zou wel eens heel goed voor kantoorpanden of woningen gebruikt kunnen worden”, zegt één van hen. Deze vergelijking zou dus volledig op kunnen gaan met de beroemde markt in Chicago. In beide steden zijn het de joden die hun handelswaar aan de man brengen vanaf circa 1880. Later zullen in Chicago de zwarte bevolking en de Spaanstaligen er ook bij zijn, net als dat in Amsterdam het Waterlooplein met gekleurde mensen wordt bevolkt. Natuurlijk zijn er verschillen tussen beide markten. Een daarvan is dat in Maxwell Street veel bluesmuzikanten hun carrière starten. Mensen als Muddy Waters, Little Walter, Howlin' Wolf en vele anderen spelen hun muziek op straat, maar die tijd is voorbij.

Documentaire

In 1994 wil Phil Ranstrom een documentaire maken over een dag in het leven van Maxwell Street. Deze film zou slechts dertig minuten moeten duren. ,,Maar ik kwam er toen achter dat de markt en de blues uit deze straat zouden verdwijnen. Toen bedacht ik dat niemand weet wat een geweldige geschiedenis deze markt heeft en dat wilde ik vastleggen.” Dertien jaar heeft Phil Ranstrom de tijd nodig om zijn definitieve film te maken. Hij interviewt belanghebbenden, zoals handelaren, muzikanten, politici en deskundigen. Samengevoegd met authentieke beelden uit vele jaren geleden en actuele beelden geeft de documentairemaker een volledig beeld over de geschiedenis die de markt heeft. ,,Sommigen vinden Cheat You Fair te politiek. Dat kan niet anders, want de politiek heeft een einde gemaakt aan deze historische plek”, vertelt Phil Ranstrom als hij het heeft over de reacties op zijn film.

Ondemocratisch

Het meest dramatische moment vindt Phil Ranstrom wanneer in het gemeentehuis de beslissing moet vallen. Een pittige discussie over het einde van de markt loopt bijna uit op een handgemeen in de City Hall. Wethouder Dexter Watson houdt een gloedvol betoog waarom de markt moet blijven bestaan. Hij komt op voor de verkopers, bluesmuzikanten en de duizenden bezoekers. Gemeenteraadslid Ted Macola bevalt dit niet en wil de microfoon bij Dexter Watson weghalen. Het wordt hectisch in de raadszaal, maar Dexter Watson weet zijn verhaal te doen. Uiteindelijk worden de plannen toch goedgekeurd en de markt moet verdwijnen. ,,De stemming was ondemocratisch. Het ging in het geheim. Nog steeds zijn de resultaten hiervan niet bekend”, vult Phil Ranstrom aan.

Speculatie

Ted Macola staat bekend als een professionele 'killer'. Hij schuwt geweld en dood niet. Bovendien is hij met zijn bedrijf 'RealTy' een gevreesd ondernemer die ieder belang heeft bij sloop en nieuwbouw. Ook de universiteit van Illinois heeft grote belangen. ,,De campus moest groter worden, want dit zou meer geld en belastingcenten opleveren. Het onderwijs zou verbeteren. En de buurt zou weer schoon worden. De waarheid is echter dat tweederde van het gebied bestemd werd voor privégebruik en speculatie. 'Landbanking' noemen wij dat.” Volgens onderzoek van Phil Ranstrom zijn 54 acres (= landmaat voor 4047 m2), oftewel 16 'blocks' uit het beeld van Chicago verdwenen in ruil voor prestigieuze nieuwbouw. Er zijn na al die jaren nog veel kale plekken, die nu parkeerplaatsen of grasvelden zijn geworden. Dure grond waarmee de universiteit veel geld kan verdienen.

King of Chicago

Tijdens de regeerperiode van de eerste zwarte burgemeester in Amerika, Harold Washington zijn de definitieve beslissingen genomen om afscheid te nemen van de markt. Echter een grotere rol heeft de familie Daley in het geheel. Vanaf 1955 bestuurt Richard J. Daley de stad met ijzeren hand. Ver voordat de definitieve plannen er zijn Maxwell Street om te toveren tot een vernieuwd gebied spreekt hij de wens uit de armen te verdrijven uit dit gebied. Aan zijn bestuurlijke periode komt een eind in 1976 wanneer hij overlijdt. In 1989 neemt zijn zoon Richard M. Daley het stokje over en zo leeft de dynastie van deze familie tot op de dag vandaag voort. Phil Ranstrom: ,,Het gerucht is dat hij in elkaar geslagen is door zwarte bluesmuzikanten. Sindsdien haat hij zwarten. Die man heeft de bijnaam 'King of Chicago', omdat hij overduidelijk de stad bestuurlijk in handen heeft. ”De verschillen tussen arm en rijk zijn in Chicago volgens de filmmaker groot. Racisme is naar zijn mening herkenbaar in de stad. Vandaar dat hij nu als geen ander begrijpt waarom de blues zo'n troostvolle rol speelt in het dagelijks leven van Chicago.

Blues

Zoals wellicht bekend is de Chicagoblues een stroming in de muziek die van grote invloed is, vooral toen de muzikanten elektrisch gingen spelen op de markt van Maxwell Street. ,,Het geluid van akoestische muziek waaide weg. Met elektrisch verstrekte instrumenten kon de blues beter hoorbaar gemaakt worden. Veel blues- en rockmuzikanten luisterden hiernaar”, aldus Phil Ranstrom. Zelf speelt hij gitaar en luistert altijd naar jazz en rock, totdat hij de film is gaan maken. ,,Ik wist niet hoe diep de blues is. Uncle Johnnie Williams heeft veel indruk op mij gemaakt. Hij zei dat blues de manier is hoe je je voelt.”

Electrified

Met een compilatie van muzikale beelden laat Phil Ranstrom in 'Electrified' zien hoe het blueswereldje in Maxwell Street is geweest. Deze film duurt circa veertig minuten en is voor de liefhebbers smullen, want mensen als Buddy Guy, Uncle Johnnie Williams, Junior Wells en vele anderen geven act de présence. Cheat You Fair en Electrified heeft Phil Ranstrom zelf bekostigd, maar zijn vriend Les Walgreens springt bij. De nazaat van de bekende Amerikaanse drugstore financiert de dvd die van de films rond het Chicago festival in juni moet uitkomen. Momenteel is Phil Ranstrom in opdracht van de Fender gitaarfabriek bezig met een documentaire over bassist Jaco Pastorius van de band 'Wheater Report'. Ironisch genoeg speelt Jaco Pastorius voor het eerst mee op een plaat van deze groep in het jaar 1976 met de naam 'Black Market'. Wanneer deze film klaar is kan Phil Ranstrom nog niet zeggen. ,,Voorlopig heb ik het heel druk met Cheat You Fair en Electrified. De dvd zal ook veel respons opleveren verwacht ik.”

I loved it

Op 16 mei jongstleden is de film in het Antwerpse cultureel centrum De Luchtbal vertoond. Phil Ranstrom is speciaal voor die gelegenheid overgekomen. Ruim honderd mensen hebben zijn werk gezien en velen spreken hun bewondering hierover uit. Voor de distributie van de dvd in Europa komt hij in Amsterdam terecht. Over de vorderingen kan hij nog niet veel zeggen, maar over zijn bezoeken zegt hij: ,,I loved it and it's very nice.” Na het interview in een Amsterdams koffiehuis, waar absoluut geen drugs te verkrijgen zijn, en de wandeling over het Waterlooplein gaat Phil Ranstrom naar het Rembrandthuis waar hij de schilderijen van de grootmeester bewondert. Een paar dagen hierna vliegt de documentairemaker terug naar Chicago om daar zijn werk voort te zetten.

Images